|
|
W dniu 21 lipca 1941 roku Reichsführer SS i dowódca policji w III Rzeszy -
Heinrich Himmler, podczas swego pobytu w Lublinie zarządził zorganizowanie
obozu koncentracyjnego dla 50.000 więźniów.
Decyzja budowy obozu koncentracyjnego w dystrykcie lubelskim, w miesiąc
po agresji na Związek Radziecki, wiązała się ściśle z rozszerzeniem programu
eksterminacji na nowo ujarzmione obszary. Jak wynikało z lokalizacji obozu
strefa jego działania miała obejmować wschodnią Polskę i okupowane tereny
Związku Radzieckiego.
Budowę obozu dowódca SS i policji na dystrykt lubelski SS Brigadeführer Odilo
Globocnik zlecił Centralnemu Zarządowi Budowlanemu SS i Policji w Lublinie,
utworzonemu w końcu lipca 1941 r tuż po wizycie Himmlera w Lublinie. W
czasie organizowania Centralnego Zarządu Budowanego dostarczeniem
projektów technicznych budowy obozu koncentracyjnego w Lublinie zajmował
się Urząd II w Głównym Urzędzie Budżetu i Gospodarki SS. Generalny plan budowy Majdanka został zaakceptowany przez komendanta obozu Kocha w dniu 23 III 1942 r. Początkowo miał on być usytuowany obok Niemieckich Zakładów Zaopatrzeniowych przy ul. Lipowej, lecz z powodu szybkiego tempa realizacji i wielkości inwestycji dotychczasowa lokalizacja okazała się za mała. Planowany obóz przeniesiono więc na obrzeża miasta, 5 km od jego centrum. Od strony północno-zachodniej obóz graniczyć miał z podmiejską dzielnicą Kośminek, której przedłużeniem w kierunku południowym była wieś Dziesiątka i Abramowice. Od północy i wschodu znajdowały się niezamieszkałe połacie gruntów ornych. Teren ten został przekazany przez gubernatora dystryktu - Ernsta Zörnera władzom SS na podstawie umowy zawartej z Karlem Otto Kochem w dniu 26 IX 1941 r.
Plan generalny przewidywał budowę kombinatu obozowego na obszarze 516
ha, ustalając podział obozu na dwie części : więźniarską i esesmańską. Na
część więźniarską miały się składać trzy ogromne kompleksy obiektów : pierwszy
stanowił obóz jeńców wojennych (Kriegsgefangenenlager), drugi teren
przeznaczony pod jego rozbudowę (Erweiterung) i wreszcie Zakłady
Odzieżowe SS jako kompleks trzeci, najmniejszy w tej części obozu.
Obóz jeńców wojennych o obszarze 120 ha miał obejmować według planu
generalnego 16 pól więźniarskich ułożonych w czterech odcinkach, w tym
dwóch mniejszych. Układ baraków na poszczególnych polach był w zasadzie
jednakowy. Każde liczyło po 24 bloki, w tym 22 mieszkalne, 1 kuchnię i
barak ubikację wraz z umywalnią. Wyjątek stanowiły pola VIII i IX, na
których zaplanowano tylko po 16 baraków.
Środek pierwszego kompleksu - obozu jeńców wojennych miały zajmować
duże warsztaty, magazyny, więzienie, szpital, pralnia z odwszalnią oraz
centralny plac obozowy. Całość tej partii obozu była otoczona podwójnym
ogrodzeniem z drutów kolczastych oraz łańcuchem 40 wież wartowniczych.
Część druga to kompleks obiektów określonych na planie jako "Erweiterung
KGL". Stanowił go ogromny zespół obiektów obozowych ułożonych symetrycznie po
obydwu stronach dużego placu w kształcie trapezu. Przewidziano tu budynki
gospodarcze (nieregularne kształty) oraz baraki mieszkalne dla więźniów,
usytuowane po obydwu stronach placu apelowego w części środkowej. Kompleks
ten to planowany obóz koncentracyjny obliczony zgodnie z rozkazem Himmlera
z 21 VII 1941 r na pomieszczenie ponad 50 tys. więźniów.
Częścią trzecią był zespół obiektów Zakładów Odzieżowych (Bekleidungswerke
des Waffen SS). Ze szczegółowego planu dla SS - Bekleidungswerke, wykonanego
w marcu 1942 r , wynika, że miały tu powstać warsztaty krawieckie, kuśnierskie,
trykotarskie, wyplatania słomianych butów, sortownie, magazyny gospodarcze,
budynki administracyjne, a także 80 baraków mieszkalnych przeznaczonych dla
ok. 40 tys. więźniów.
Omówione trzy zespoły obiektów części więźniarskiej, przy przeciętnym
zagęszczeniu 500 więźniów na jeden barak, były obliczone na pomieszczenie
łącznie 250 tys. więźniów.
Natomiast część obozu zajmowanego przez SS miała się rozciągnąć między
szosą prowadzącą z Lublina do Zamościa a drogą obozową (Lagerstrasse),
naprzeciw zespołu baraków obozu jenieckiego. Na tym terenie, według planu
z 23 marca miał stanąć zespół baraków administracyjnych komendantury, 3
kompleksy zabudowań dla załogi obozu, skład materiałów budowlanych, garaże
oraz duże zakłady gospodarcze.
Na początku marca 1942 r do Ministerstwa Komunikacji Rzeszy zwróciła
się Dyrekcja Kolei Wschodniej o ograniczenie zamówień na tabor kolejowy
dla lubelskiej służby budowlanej SS, gdyż dworzec kolejowy w Lublinie był
już zatłoczony do granic możliwości przez wojsko i nie był w stanie
przyjąć więcej transportów. Ponadto zarysowały się różnice zdań co do
celowości budowy kombinatu obozowego między gubernatorem dystryktu Zörnerem i
generalnym gubernatorem H. Frankiem a Globocnikiem realizującym program
Hitlera. Gubernatorzy zainteresowani byli eksploatacją tego regionu na
potrzeby Rzeszy, zaś eksperymenty SS mogły negatywnie wpłynąć na dostawy
kontyngentów, oraz taniej siły roboczej. Oprócz tego Zörner twierdził, że
podłączenie obozu do miejskiej sieci wodnokanalizacyjnej może zachwiać
dostawy prądu, węgla i gazu do miasta.
Spór ten wygrała SS, lecz z powodu poważnych trudności w zdobywaniu
surowców i materiałów budowlanych H. Himmler ogłosił zmniejszenie obozu do
50 tys. do wyjaśnienia sytuacji na froncie wschodnim.
Odzwierciedleniem zmian był plan zagospodarowania przestrzennego terenów
obozu z lipca 1942 r w opracowaniu Centralnego Zarządu Budowlanego. Plan
ten zakładał budowę baraków tylko na ośmiu polach oraz część gospodarczo-administracyjną.
Od strony funkcjonalnej wyraźnie dzielił je na trzy części: administracyjną,
więźniarską, oraz gospodarczą. W stosunku do planu generalnego w części
pierwszej (Komendantura i koszary SS) na nowym palnie zmieniono nieco układ
bloków w drugiej więźniarskiej dodano między polem IV a V tzw. międzypole,
wieże strażnicze usytuowano na rogach poszczególnych pól, określono typy
baraków, jakie zamierzano budować na terenie całego obozu, precyzowano
rozmieszczenie obiektów na I międzypolu (krematorium, pralnia). W części
gospodarczej po stronie zachodniej pól więźniarskich uwzględniono nowe elementy:
warsztaty, większą ilość magazynów, piwnice na kartofle, ujeżdżalnie,
strzelnice, bowiem większość z tych obiektów była przewidziana w części
centralnej planu generalnego z 23 III 1942 r. Jednak nawet tego zmniejszonego
planu nie ukończono. Z planowanych ośmiu pól więźniarskich zdołano wybudować
raptem sześć. Główną przyczyną tego stanu rzeczy były klęski Niemiec na
froncie wschodnim. W latach 1941-1944 wybudowano na Majdanku 280 różnych
obiektów, co stanowiło 1/5 planu generalnego. Równocześnie powstały urządzenia
masowej zagłady - komory gazowe i krematoria oraz cały system technicznego
zabezpieczenia obozu: podwójne ogrodzenie z drutów kolczastych, przewody
wysokiego napięcia, wieże strażnicze, bunkry i strefy śmierci.
|
|