 Strona główna
|
Abendapel - apel wieczorny Abgang - transport więźniów wysyłanych z obozu Abläuten - uderzenie w gong lub dzwon na zbiórkę absznit - odcinki obozu (np. BIa) akcja specjalna - ambony - apel - zbiórka więźniów na placu apelowym (Appelplatz) dla sprawdzenia liczby obecnych. Najczęściej zarządzany trzy razy dziennie: rano - przed wyjściem do pracy, w południe - w czasie przerwy obiadowej, oraz wieczorem - po powrocie z pracy apelowy plac, Appelplatz - miejsce zbiórki i przeglądu wszystkich więźniów z pola, ustawianych piątkami w kolejności bloków. Ponadto miejsce wykonywania wyroków śmierci, miejsce karnych apeli, egzekwowania kar. arabowie - określenie więźniów żydowskich
Arbeitsdienst - więzień pracujący w biurze zatrudnienia Arbeitseinsatz - biuro zatrudnienia, wchodziło w skład Oddziału III, jego zdaniem było dysponowanie pracą w obozie i na zewnątrz, zawieraniem umów z zakładami pracy zatrudniającymi więźniów, obliczanie dniówek roboczych, ustalanie norm pracy. Kierownik tego działu (Arbeitseinsatzführer) w sprawach dotyczących zatrudnienia więźniów był w stałym kontakcie z kierownikiem Oddziału III (Schutzhaftlagerführer) Arbeitseinsatzführer - członek wydziału IIIa - obóz więźniarski, nadzorujący przydział więźniów do grup roboczych (komand) Arbeitserziehungslager (AEL) - wychowawczy obóz pracy Arbeitskommando - drużyna robocza Arbeitskriegsgefangenenlager - obóz pracy dla jeńców wojennych Arbeitslager - obóz pracy areszt ochronny - areszt prewencyjny - arystokracja - arztvormelderzy - więźniowie, którzy zgłosili się do lekarza SS, w celu dostania się na rewir ASO - Assoziale Elemente, Arbeitscheu, aspołeczny element, mający "wstręt do pracy", więźniowie tacy oznaczeni byli czarnym trójkątem
Aufnahmegebaüde - budynek przyjęć więźniów do obozu i ich rejestracji Aufseherin - dozorczyni kobiet-więźniarek w obozie koncentracyjnym, Niemka aufseherka - aufzejerka - Aussenkommando - brygada zewnętrzna, grupa więźniów zatrudniona poza terenem obozu Aussenlager - obóz zewnętrzny, Avo - mączka stanowiąca jeden ze składników zupy obozowej
banan - Bauabschnitt (B) - odcinek budowlany obozu (obóz Birkenau podzielony był na następujące odcinki: BIa,b BIIa,b,c,d,e,f,g BIII - tworzyły one oddzielne obozy o różnym przeznaczeniu) Bauhof - skład materiałów budowlanych i kanalizacyjnych. Na Majdanku położony na osi pól więźniarskich w pobliżu szosy Lublin-Chełm
Bauleitung - kierownictwo budowy i rozbudowy obozu beduini - begrüsung cugangów - "powitanie" nowo przybyłych więźniów Bekleidungskammer - ubieralnia, obozowy magazyn odzieży więźniarskiej Bekleidungswerke - zakłady odzieżowe Berufsverbrecher - zawodowy przestępca, więzień oznaczony literami BV, oraz zielonym trójkątem
Bereitschaftwache - pogotowie wartownicze
Bestandstafel - tablica z tektury, wisząca w każdym skrzydle bloku, informująca o aktualnym w danym dniu stanie osobowym więźniów, funkcyjnych, wyznaczonych dyżurów sprzątaczy besztand - stan liczbowy więźniów "Biały domek" - prowizoryczna komora gazowa, zwana tez bunkrem nr 2
Bibelforscher - badacz Pisma Świętego, świadek Jehowy, oznaczony fioletowym trójkątem
binda [od niem. Binde] - opaska więźniów funkcyjnych, na której widniała funkcja jaką dany więzień sprawuje
blaugaz - Blockältester - blokowy; Blockführer - SS-man nadzorujący więźniów danego bloku Blockführerstube - kancelaria nadzorców baraków, miejsce urzędowania dyżurnego SS-mana; wartownia
Blockhilferin - więźniarka pełniąca funkcję pomocnicy blokowej Blockschreiber - pisarz blokowy, więzień funkcyjny prowadzący rejestr więźniów mieszkających w bloku blockszpera [od niem. Blocksperre] - zakaz opuszczania bloków mieszkalnych, wprowadzano ten zakaz przeważnie wtedy, gdy władze obozowe chciały wykonywać pewne czynności bez świadków ze strony uwięzionych w obozie, np. egzekucje większych rozmiarów, selekcje itp. blok [od niem. Block] - barak mieszkalny więźniów, stanowiący jednostkę administracyjną obozu
blondynki - bocianie gniazda - bocianówki - bociany - wieżyczki strażnicze otaczające obóz
Bock - ławka do wykonywania kar chłosty
box - brama śmierci - główna brama w Brzezince którędy wjeżdżały pociągi z nowym transportem
Briefaktion - zorganizowana przez SS akcja pisania listów przez Żydów z Theresienstadt, którzy przed uśmierceniem zmuszeni zostali do poinformowania swych krewnych w Czechosłowacji, że w obozie przebywają w dobrych warunkach
brygada - brytfanka - żelazne urządzenie w piecu krematoryjnym, służące do wsuwania zwłok na paleniska
buda - wyodrębnione w bloku pomieszczenie, pokój w którym mieszkali funkcyjni: blokowi, sztubowi, pisarz, niektórzy kapo. Zwykle bardzo luksusowo urządzone. Wstęp do nich był dla więźnia z bloku zabroniony
budowanie łóżka - ścielenie łóżka z pedantyczną dokładnością, nierówno ułożony koc, wystająca słoma z siennika mogły być pretekstem do skatowania przez więźnia funkcyjnego budowanie mogiły - układanie na stosie sienników w kącie bloku, które następnie przykrywano kocami bukowiec - buksa - Bunkier - podziemie bloku nr 11, w którym mieścił się areszt obozowy
bunkrowcy - więźniowie przebywający w bunkrze w bloku 11 w Auschwitz I
burżuazja -
cegielnica - krematorium I w Auschwitz
chlebówka - ciuk - cugang - culaga - dodatek żywnościowy dla pracujących cyklon B - jest środkiem dezynfekcyjnym, składającym się z grudek ziemi okrzemkowej wielkości 1 cm3, nasyconej ciekłym cyjanowodorem z dodatkiem stabilizatora....
czarna ściana - ściana na dziedzińcu bloku 11-stego, gdzie rozstrzeliwano więźniów
czarni - czarnowinklowcy - czarny ekran - czerwoni - czerwono punktowiec - więzień z punktem czerwonowinklowcy - "Czerwony domek" - prowizoryczna komora gazowa, zwana tez bunkrem nr 1
czółna - DAW - skrót od Deutsche Ausrüstungswerke - Niemieckie Zakłady Zaopatrzenia dekownik - więzień który ukrywa się przed władzami obozu, kapo, czy uchyla się od pracy Depothäftlinge - więźniowie w tzw. depozycie, umieszczeni przejściowo na terenie Birkenau
Die graue Erde - "Szara ziemia", tytuł marsza Gross-Rosen
dłubaki - drąg - "Durchangsjuden" - więźniarki-Żydówki przebywające przejściowo w obozie i nie objęte numeracja Durchgangslager - obóz przejściowy durchwal - krwawa biegunka głodowa, jedna z głównych chorób nękająca więźniów duża postenkieta - Effektenkammer - magazyn mienia więźniarskiego Effektenlager - "Kanada" - odcinek obozu, na którym w dużych pomieszczeniach magazynowych gromadzono przedmioty zagrabione więźniom Auschwitz i podobozów. Oficjalna nazwa tego obozu to "Effektenlager". Były dwa takie odcinki. Pierwszy powstał w pobliżu obozu macierzystego Auschwitz I i nazywany był Effektenkammer I. Znajdował się w sąsiedztwie fabryki DAW. Składał się z pięciu baraków drewnianych i jednego murowanego. Po utworzeniu "Effektenkammer II" w obozie Birkenau, na odcinku BIIg, "Kanadę I" wykorzystywano tylko wtedy, gdy "Kanada II" była przepełniona. Na terenie "Kanady II" znajdowało się 30 baraków drewnianych, z tego większość do magazynowania i sortowania, dwa baraki dla pracujących tam więźniów - kobiet i mężczyzn oraz jeden barak mieszkalno-służbowy dla SS-manów. Do 1943 r. w "Kanadzie I" zatrudnionych było 1000-1600 więźniów. W "Kanadzie II" od 1944 r. pracowało 1500-2000.
efkael - Ehrenhäftling - "honorowy więzień", korzystający z pewnych przywilejów i udogodnień ekran - Entlassung - zwolnienie (z obozu) Entläusung - odwszenie Entwesungskammer - pomieszczenie, w którym przeprowadzano dezynfekcję Erholungsblok - blok ozdrowieńców
Erholungslager - obóz wypoczynkowy, ironiczne określenie obozu koncentracyjnego kat. I np. Dachau Erkennungsdienst - pracownia fotograficzna służby rozpoznawczej obozowego Gestapo
Erziehungshäftlinge (EH) - więźniowie krótkoterminowi, przysyłani na "wychowanie" (tzw. erzihunge) Erziehungskompanie - drużyna (kompania) wychowawcza więźniów essenholerzy - więźniowie noszący jedzenie etat -
fajki - słupy, na których zaczepione były naelektryzowane druty
Familienlager Theresienstadt - obóz rodzinny w Birkenau przeznaczony dla Żydów z getta Theresienstadt
Familien Zigeunerlager - obóz rodzinny dla Cyganów w Birkenau
fasunek - rzeczy, które więzień otrzymywał z przydziału obozowego Feld - Pole, samodzielna administracyjnie jednostka grupująca na Majdanku ok. 5 tysięcy więźniów
Feldbude - Feldführer - komendant pola więźniarskiego Feldschreiber - pisarz pola - więzień funkcyjny feretrony - prymitywne nosze, na których przynoszono martwych więźniów z pracy ferlegowanie - przeniesienie więźnia do innego bloku, komanda feuerwacha [z niem. Feuerwache] - obozowa straż pożarna Filcer, Filcować [od niem. Filzen] - esesman lub kapo osobiście rewidujący więźnia fioletowi - FKL- patrz Frauenkonzetrationslager flegmona - flek [z niem. Fleck] - tyfus plamisty (dur plamisty)
flektyfus - Fluchpunkte - czerwone kółko na plecach jak i na piersi, dodatkowe oznaczenie więźniów podejrzanych o ucieczkę, obłożonych kara dodatkową, niewygodnych, więzień taki miał dodatkowo wymalowane litery IL (im Lager - w obrębie obozu)
Fluchtverdächtig - podejrzany o ucieczkę Flugplatz - lotnisko, teren fabryki samolotów w Lublinie, na którym był zlokalizowany jeden z podobozów Majdanka fortepian - Frauenkonzetrationslager - kobiecy obóz koncentracyjny
funkcyjny - więzień pełniący jakąś funkcję w administracji więźniarskiej obozu:
Führerheim - hotel i kasyno dla SS
G.U. - gamel - gazkamera - gazkomora - Geheimnisträger - wtajemniczony - informacja wpisywana w aktach więźniów zatrudnionych w miejscach, w których mieli możliwość obserwować masową zagładę Geisel - zakładnik gemiza - jarzyna, wszystko co było zielone i dawało się zjeść
Generalny Plan Wschód - Generalplan Ost (Generalny Plan Wschodni) - szczegółowe plany dotyczące Europy Wschodniej opracowane zostały jeszcze przed agresją na Polskę. Uległy one jednak modyfikacjom i przeróbkom, aż wreszcie na początku 1940 r. opracowany został projekt zatytułowany Generalny Plan Wschodni. Zwycięstwa Wehrmachtu na froncie wschodnim jesienią 1941 r. spowodowały nasilenie badań nad jego realizacją. Badania prowadził Główny Urząd Bezpieczeństwa Rzeszy (RSHA), Komisariat Rzeszy do Umacniania Niemczyzny (Greifeldt) oraz Urząd do Spraw Rasowo-Politycznych NSDAP.
Gesonderte Unterbrigung (GU) - "oddzielne umieszczenie", kryptonim oznaczający akcje uśmiercania więźniów Gestapo (Geheime Staatspolizei) - tajna policja polityczna III Rzeszy, utworzona po dojściu Hitlera do władzy z inicjatywy Hermanna Göringa. Gestapo przejmowało funkcje dawnych oddziałów politycznych w krajowych urzędach policji, stopniowo je rozszerzając, by stać się głównym organem śledczym (wyłączonym spod kontroli sądowej) w sprawach politycznych, łącznie z decyzjami o osadzaniu w obozach koncentracyjnych. Wydane w lutym 1933 r., po pożarze Reichstagu, rozporządzenia prezydenta Rzeszy zapoczątkowały proces uwalniania policji politycznej spod kontroli ustawowej i stworzyły możliwość stosowania przez nią aresztu ochronnego (Schutzhaft). Na ich podstawie Gestapo dokonywało masowych aresztowań przeciwników nazizmu. Proces zespalania Gestapo z SS usankcjonował dekret Hitlera z 17.06.1936 r. o ujednoliceniu struktury policji i powołaniu Reichsführera SS Heinricha Himmlera na stanowisko szefa niemieckiej policji w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych Rzeszy. Następnie Himmler połączył Gestapo i policję kryminalną (Kriminalpolizei - Kripo) w jednolitą Policję Bezpieczeństwa (Sicherheitspolizei - Sipo), którą podporządkował szefowi partyjnej służby bezpieczeństwa (Sicherheitsdienst - SD) Reinhardowi Heydrichowi. Od października 1939 do maja 1945 r. Gestapo wchodziło w skład Głównego Urzędu Bezpieczeństwa Rzeszy (RSHA), jako jego IV Departament (szef Heinrich Müller), a wszyscy urzędnicy Gestapo zostali wcieleni do SS. W czasie II wojny światowej stało się jedną z najbardziej zbrodniczych instytucji niemieckiego aparatu terroru. Funkcjonariusze Gestapo uczestniczyli w mordowaniu rzeczywistych i potencjalnych uczestników ruchu oporu, masowych aresztowaniach ludności cywilnej i pacyfikacjach, dokonywali rozstrzeliwań zakładników. W 1946 r. Gestapo zostało uznane przez Międzynarodowy Trybunał Wojskowy w Norymberdze za organizację przestępczą. giftgaz - goldzupa - grajfnąć - ukraść gramofonówka - zupa z brukwi - płyty gramofonowe gryps - list do więźnia lub od więźnia przekazany nielegalnie współwięźniowi jak i poza obóz grzęda - deska w latrynie gulasz - zupa z brukwi z dużą ilością ziemniaków i dodatkiem mielonej końskiej kiełbasy guma - gumiknypel - Häftling - więzień obozu koncentracyjnego Häftlingskrankenbau - Häftlings-Personalbogen - arkusz personalny więźnia Häftlingsrevier - hercszpryca - Hilfsschreiber - pomocnik pisarza Hilfspfleger - pomocniczy pracownik szpitala obozowego; pomocnik sanitariusza Himmelskommando - brygada niebios, potoczna nazwa Sonderkommanda, należący do niej więźniowie zatrudnieni byli przy spalaniu zwłok w krematorium. Więźniowie ci z tytułu swej pracy z góry skazani byli na zagładę
HKB - holenderki - buty wykonane całkowicie z drewna
Hundeführer - szef psiarni Hundestaffel - "psia kompania", oddział esesmanów ze specjalnie tresowanymi psami huśtanie - jeden ze sposobów znęcania się SS-mana nad więźniem - bujanie się SS-mana na kiju położonymi na szyi leżącego więźnia IG-Farbenindustrie - Industrie-Gesellschaft Farbenindustrie, największy hitlerowski koncern chemiczny, zatrudniający więźniów w swoich zakładach intelektualista - Interessengebiet - strefa interesów obozu
jaskółka - Judenfreund - więzień, który trafił do obozu za pomoc Żydom Jugendlicher Block - blok młodzieżowy, zamieszkiwali go więźniowie niepełnoletni do lat 17
kaceciarze - kacetlager - kacetowcy - kajaki - Kalifaktor - więzień zatrudniony przy sprzątaniu baraków szpitalnych kalifasy - wiadra w bloku do załatwiania najpotrzebniejszych potrzeb kantyna - magazyn towarów, gdzie m.in. sprzedawano więźniom niektóre towary spożywcze Kapliczka św. Kaduka - drewniana budka chroniąca dyżurującego SS-mana od warunków pogodowych, nazwana tak od nazwiska Oswalda Kaduka, mordercy i oprawcy
Kapówka - kapówka, kapinka - kapo w obozie żeńskim kapufa, kapuf - kara słupka - karawany - kolumny więźniów odmaszerowujące do pracy, lub wracających z pracy kaszuby - kąt - "Kiesgrube" - żwirownia, w której pracowali więźniowie
KL - Koenigsgraben - Rów Królewski, przy którego kopaniu pracowali więźniowie karnej kompanii w bardzo ciężkich warunkach
kolumna - Kommandanturbefehl - rozkaz komendantury Kommando - zgrupowanie więźniów na czas pracy w drużynę roboczą ze stanem osobowym od kilkudziesięciu do kilku tysięcy, zależnie od rodzaju wykonywanej pracy
Kommandoführer - szef komanda więźniarskiego Kommandopfleger - sanitariusz przydzielony do drużyny roboczej (kommanda) Kommandoschreiber - pisarz w drużynie roboczej komendantura - komora gazowa - betonowe, szczelne pomieszczenie służące do uśmiercania ludzi cyklonem B, lub tlenkiem węgla. Cyklon B wrzucano do komory poprzez otwory w suficie, zaś tlenek węgla wpuszczany był przez rury przytwierdzone do ścian komory
Konzentrationslager - obóz koncentracyjny
kopfapel - liczenie głów więźniów leżących np. w salach chorych w rewirze kopftyfus - Kostträger - więzień przynoszący i odnoszący kotły z jedzeniem kozioł - "Königsgraben" - "rów królewski", rów odprowadzający wodę z terenu Birkenau, przy
kopaniu którego zatrudnieni byli więźniowie
Krankenbau - kraść - zabierać jakiś przedmiot, lub jedzenie z paczki jednemu z więźniów Krätze - kreca [z niem. Krätze] - świerzb Kriegsgefangenenlager (KGL) - obóz jeńców wojennych krypel - kwarantanna - 14 lub 21-dniowy okres pobytu w obozie bezpośrednio po przybyciu w transporcie, w czasie którego eliminowano więźniów chorych na choroby zakaźne i niezdolnych do pracy; kwarantannę organizowano w izolowanych blokach |
|---|
beduini
|
|